Inleiding

Wikimedia is een gemeenschap van mensen. Doorgaans wordt er prettig en constructief samengewerkt, maar zoals in elke gemeenschap kunnen er onderling problemen ontstaan, of kan er sprake zijn van ongewenst en hinderlijk gedrag. Veel van het contact binnen de Wikimediagemeenschap verloopt online en anoniem. Dat vergroot weer de kans op problemen, conflicten en ongewenst gedrag.

Er zijn binnen de Wikimediagemeenschap en op de Wikimediaprojecten duidelijke gedragsregels, de Universele Gedragscode (Universal Code of Conduct - UCoC), en bij Wikimedia Nederland (WMNL) is er het Beleid Vriendelijke Ruimtes - BVR. Die maken duidelijk welk gedrag ongewenst is, en wat de procedures zijn als je hiermee wordt geconfronteerd.

Dit document geeft praktische tips over wat je daarnaast nog zelf kunt doen - als BVR en UCOC niet gelden of niet afdoende zijn.

Vormen van overlast/belaging

Stalking is het hinderlijk volgen of lastigvallen van iemand door bellen, appen, het versturen van email of reguliere post, of online stalken op social media. Ook het regelmatig en doelbewust aanwezig zijn op plaatsen waar het slachtoffer woont, werkt of vaak (langs)komt, kan onder stalking vallen. Of het zwartmaken van iemand bij familie, buren, vrienden en collega’s, of het openbaar maken van persoonlijke informatie (doxing). Een mildere vorm van stalking is pesten of treiteren, het een kan in het ander overlopen.

Daarnaast kan iemand ook ‘gewoon’ hardnekkig hinderlijk of vervelend zijn, zonder dat er direct sprake is van gericht/doelbewust stalken of pesten. (bron:https://www.justitia.nl/stalking)

Wie is verantwoordelijk voor (sociale) veiligheid?

In Nederland algemeen

Justitie, overheid & de politie
- WMNL kan ondersteunen bij aangifte, of bemiddelen bij vinden van juridische ondersteuning

Op de Wikimediaprojecten

Wikimedia Foundation (WMF)
- Unversele gedragscode
  - WMNL kan contact leggen met WMF, ondersteunende verklaringen geven
- moderators, admins, arbcom

Tijdens WMNL activiteiten en op WMNL kanalen en platforms

Wikimedia Nederland
- Dit is uitgewerkt in het Beleid Vriendelijke Ruimtes (BVR). Let wel:
  - Niet elke handeling die bij iemand een gevoel van onbehagen oproept, is een overtreding van het BVR.
  - Het BVR is er niet om te straffen, maar om te zorgen dat zoveel mogelijk mensen veilig kunnen meedoen.

Tijdens activiteiten in ruimtes/op platforms die niet onder rechtstreekse verantwoordelijkheid van WMNL of WMF vallen (bv. bij partners)

Eigenaar / beheerders van ruimtes en platforms
- volgens hun eigen (huis)regels en codes
  - als WMNL de organisator is van de activiteit organiseert, wordt er (van te voren) overlegd met beheerders van ruimtes waar activiteiten plaatsvinden om afspraken te maken en verantwoordelijkheden/bevoegdheden vast te leggen.

Wat kun je zelf doen?

Er zijn grenzen aan de mogelijkheden van de overheid, WMF of WMNL om een persoon van gedrag te laten veranderen, of hun gedrag te stoppen. De meeste mensen kennen uit de media - of uit eigen ervaring - wel gevallen van hardnekkige belaging, waar zelfs ingrijpen van GGZ, politie en rechters niet mocht baten.

Daarnaast: sommige vormen van gedrag zijn dan wel heel hinderlijk, maar daarmee nog niet perse strafbaar. Als iemand je elke dag mails of appjes stuurt die niet dreigend, beledigend of discriminerend zijn, is daar weinig aan te doen. En toch kan dit heel belastend voor je zijn.

Er zijn soms wel mogelijkheden om de overlast die jij ervaart te beperken, ook als je het hinderlijke gedrag niet volledig kunt doen stoppen. Daardoor werk je de belager ook actief tegen. Die wil immers een reactie bij je oproepen.

Bewaak je eigen privacy - ook op Wikimediaprojecten!

Zorg ervoor dat je persoonlijke gegevens (zoals je e-mailadres of echte naam) niet openbaar zijn als je daar niet comfortabel mee bent. Om privacyredenen raadt WMNL het af om je eigen naam te gebruiken als bewerkersnaam. Overweeg een speciaal e-mailadres voor je Wikipedia gebruikersaccount aan te maken, zodat je wel met andere gebruikers kunt e-mailen maar je eigen naam verborgen houdt.

Ongewenste of intimiderende e-mails?

Krijg je ongewenste of intimiderende e-mails? Er zijn verschillende manieren waarop je kunt reageren. Dat hangt o.a. af van de inhoud en de impact die het op je heeft. Haal je je schouders erover op? Of ben je ernstig geraakt? Is er sprake van forse bedreigingen of grove beledigingen?

De mail negeren en weggooien is niet perse fout! Maar er zijn ook andere dingen die je kunt doen. Belangrijk om te onthouden: wees vooral niet bang om onbeleefd of onvriendelijk over te komen.

Tips

Je bent niet verplicht om de mails te lezen of te ontvangen! Blokkeer de afzender. Dat kan ook als je via het Wikmailsysteem berichten ontvangt. Meer informatie over blokkeren hieronder.
Je kunt eventueel eenmalig aan de afzender laten weten dat je niet gediend bent van dit soort berichten en niet verder in gesprek wilt gaan. Hieronder staat een voorbeeldtekst. Je bent zeker niet verplicht om te reageren, maar misschien is de afzender zich niet bewust van de impact die hun berichten hebben.
Je kunt ook een advocaat in de arm nemen om zo'n brief te sturen. Als je een rechtsbijstandsverzekering hebt, dekt die mogelijk de kosten hiervan. In sommige gevallen kan WMNL helpen met de kosten - neem daarover contact op met het kantoor.
Documenteren voor later ‘eventueel’. Zo bouw je een dossier op, voor als de situatie misschien verergert. Sla de mail op in een aparte map in je inbox. Als je dat niet wilt, noteer dan datum, tijd en inhoud van de e-mail of maak een screenshot.
Als je een dossier wilt opbouwen maar de berichten niet in je inbox wilt tegenkomen, maak dan een filter. Bij veel mailprogramma’s kun je het zo regelen dat de mails van een bepaalde afzender niet meer in je inbox verschijnen maar rechtstreeks naar een aparte map gaan. (meer info hieronder)

En verder:

Gaat de e-mail over een on-wiki discussie? Overweeg het te melden bij de moderatoren of admins, ook als de mail niet via wikimail is verstuurd. Dit kan hen helpen om patronen van ongewenst gedrag in de gaten te houden, en bij het treffen van maatregelen tegen problematische bewerkers.
De Universele Gedragscode heeft bepalingen met betrekking tot ongepaste communicatie.
Heeft de mail betrekking op activiteiten van WMNL? Dan kun je ongepaste mails melden als een overtreding van het Beleid Vriendelijke Ruimtes.
Is de mail ernstig bedreigend of beledigend? Neem dan contact op met de politie.

Voorbeeld voor reactie op ongewenste mail

Beste, Ik ontving dit bericht van je. Ik ben niet geïnteresseerd in de inhoud/ ik vind de toon niet acceptabel/ ik vind de inhoud niet acceptabel. Ik vraag je dringend om mij geen berichten meer te sturen. (eventueel) Ik heb melding gedaan van deze mail bij .... of Bij herhaling zal ik melding doen bij..... [Ondertekening]

Beste .... Eerder heb ik je laten weten geen berichten meer van jou te willen ontvangen. Desondanks kreeg ik deze mail. Ik heb je mailaccount geblokkeerd. (eventueel) Ik heb melding gedaan van deze mail bij ....

Filters en blokkades

Je bent niet verplicht om ongewenste mails te lezen of ze te bewaren! Soms is het handig om een dossier te maken, maar niets belet je om mails ongelezen te deleten, of weg te laten filteren. Hoe werkt dat?

Wikimediaprojecten

Mocht je via het Wiki-mailsysteem ongewenste berichten ontvangen, dan kun je via de gebruikerspagina van de afzender rechts onder ‘Hulpmiddelen’ bij ‘Negeervoorkeuren’ aangeven dat je geen meldingen en e-mails van deze gebruiker wilt ontvangen. Een afbeelding is onderaan dit document te vinden.
Je kunt ook via je eigen gebruikerspagina rechtsboven via ‘Voorkeuren’, en ‘Gebruikersprofiel’, een specifieke gebruiker blokkeren. Typ daarvoor de gebruikersnaam in bij: ‘Voorkom dat deze gebruikers e-mails naar mij kunnen sturen’.

WMNL emailaccount

filters en blokkades. Als je een wikimedia.nl email account hebt (dit is eigenlijk een gmailaccount) kun je filters maken voor bepaalde mails. Dat kan via ‘instellingen’ , ‘filters en geblokkeerde adressen’. Of door een mail te openen, op de drie puntjes te klikken, en dan ‘berichten zoals deze filteren,’ of ‘afzender X blokkeren’
dossieropbouw. Als je mails wilt bewaren maar je wilt er niet mee geconfronteerd worden, kun je een filter instellen dat een mail van afzender X rechtstreeks naar een bepaalde map stuurt zodat het bericht niet eerst in je inbox verschijnt

andere email accounts - veel providers hebben vergelijkbare opties voor blokkades en filters.

Andere kanalen

Overweeg ook om hinderlijke personen te blokkeren op je telefoon, chats en social media. https://veiliginternetten.nl/hoe-blokkeer-ik-iemand-op-social-media/

Overlast in levende lijve

Overlast/hinderlijk gedrag kan ook in de fysieke ruimte of ‘in levende lijve’ plaatsvinden. Een ongewenst (geblokkeerd) persoon kan proberen om bijeenkomsten bij te wonen, of kan demonstratief aanwezig zijn bij de locatie. Er zijn een paar maatregelen die je kunt treffen om de overlast te beperken. NB: we praten over uitzonderlijke situaties. Het is niet nodig om voor elke bijeenkomst al deze maatregelen te nemen!

Als je zelf een wiki-bijeenkomst organiseert

(NB: Als WMNL een bijeenkomst organiseert, nemen zij de verantwoordelijkheid voor veiligheid!)

Hoe voorkom je ongewenst bezoek tijdens een wikimeet, schrijfbijeenkomst of ander event dat je zelf organiseert?

Algemene maatregelen

Realiseer je dat je bij bijeenkomsten in openbare ruimtes (b.v. publieksruimtes van openbare of overheidsgebouwen) nauwelijks controle hebt over wie er aanschuift/binnenloopt. Je kunt mensen daar de toegang niet weigeren omdat ze geblokkeerd zijn op Wikipedia! UCoC en BVR zijn daar ook niet zonder meer geldig.
Als de bijeenkomst in een openbaar gebouw is, maar je hebt daar een aparte ruimte gereserveerd, dan kun je mensen wel de toegang weigeren
Maak altijd van te voren afspraken met de beheerder van de ruimte over hoe te handelen bij overlast, mogelijkheden om ongewenste personen te weren etc.
Zorg altijd dat vrijwilligers die bij de bijeenkomst betrokken zijn, op de hoogte zijn van eventuele risico’s en weten hoe ze moeten handelen als er een probleem is. Een chatgroep kan tijdens de bijeenkomst heel handig zijn.

Aanmeldprocedures

Bij bijeenkomsten met vrije inloop - dus zonder aanmelding vooraf - heb je niet de kans om iemand van te voren preventief te weigeren, en zo een probleem te voorkomen.
Controleer de aanmeldingen van tijd tot tijd, en in ieder geval 24 uur voor de bijeenkomst, op mogelijk problematische deelnemers. Dit zijn nuttige bronnen

Blokkeerlijst NL Wikipedia
Blokkeerlogboek Wikidata
Blokkeerlogboek Commons
List of globally banned users

Als de lijst van aanmeldingen voor iedereen is in te zien (b.v. op een wikipagina) kan dat mensen motiveren om ook te komen en dat is leuk. Het kan ook hinderlijke personen aantrekken, die b.v. ongezond geïnteresseerd zijn in een deelnemer.

Ongewenst bezoek

Wat kun je als organisator doen als je verwacht dat er iemand gaat demonstreren of posten bij de ingang van jouw event, of als een ongewenst persoon gaat proberen toch deel te nemen:

Beveiliging van locatie van te voren informeren en afspraken maken
Bij ernstig risico de politie van te voren informeren
Zorg altijd dat vrijwilligers die bij de bijeenkomst betrokken zijn, op de hoogte zijn van eventuele risico’s en weten hoe ze moeten handelen als er een probleem is
Deelnemers aanraden half uur voor/na officiële begintijd te komen
Deelnemers aanraden een andere ingang te gebruiken, als die er is.
Informatie over exacte locatie (zaalnummer, verdieping) van het event niet bekend maken op een website of wikipagina, maar alleen aan aangemelde deelnemers toesturen.
Voorkomen dat deelnemers lang bij de deur moeten wachten voordat ze worden binnengelaten (bel, intercom etc)
Telefoonnummer van een organisator aan de deelnemers bekend maken, zodat ze contact kunnen opnemen bij problemen

Wat kan WMNL doen als je bij jouw bijeenkomst problemen verwacht?

WMNL kan bij reëel risico eventueel voor een bijeenkomst een beveiliger inhuren, of de kosten daarvan vergoeden
WMNL kan eventueel verklaringen afgeven voor de beheerder/eigenaar van een locatie, of voor de politie, om de situatie uit te leggen

Als je deelneemt aan een bijeenkomst

Wat kun je als deelnemer doen als je vermoedt dat iemand hinderlijk aanwezig zal zijn, omdat jij deelneemt aan een event

stel de organisatoren van te voren op de hoogte
probeer te vermijden dat je naam van te voren zichtbaar is op een lijst van deelnemers - overleg met de organisatoren of je je op een andere manier kunt aanmelden
Overleg met de organisatoren over manieren om ongestoord de locatie in en uit te komen
Vraag of je met iemand kunt samen reizen, of i.i.g. samen van het station naar de locatie lopen

Wat kan WMNL doen?

extra reiskosten vergoeden (b.v. taxi omdat dat veiliger is dan tram of bus)
WMNL kan eventueel verklaringen afgeven voor de beheerder/eigenaar van een locatie, of voor de politie, om de situatie uit te leggen

Online bijeenkomsten

Ook bij online bijeenkomsten kun je te maken krijgen met ongewenste bezoekers of onacceptabel gedrag. Nogmaals: als Wikimedia Nederland de bijeenkomst organiseert, neemt WMNL verantwoordelijk voor de veiligheid.

Wat kun je als organisator doen om te zorgen dat je online bijeenkomst goed verloopt?

Als er bij aanmelding voor deelname twijfel is over de identiteit of de goede bedoelingen van een persoon, neem dan voor de bijeenkomst per (wiki)mail contact met hen op
Kies altijd voor een wachtkamerfunctie tijdens een online bijeenkomst, als je niet alle deelnemers goed kent of als de link naar de bijeenkomst breed is bekendgemaakt. Deelnemers komen dan niet direct in de vergadering, maar moeten door de organisator worden toegelaten. Bij Google meet kun je dat instellen onder ‘Opties voor video-gesprek’. Ook Zoom heeft die mogelijkheid
Zorg dat van te voren duidelijk is wie verantwoordelijk is voor het bewaken van de online veiligheid en de goede werksfeer. Deze persoon moet de bevoegdheden hebben van een (co-)host en dus deelnemers kunnen verwijderen, microfoons en camera’s uitzetten etc.

Deze persoon moet -zeker bij grotere bijeenkomsten- verder geen taken hebben (dus niet spreken, voorzitten, coördineren, notuleren....)
Houdt tijdens de bijeenkomst ook het chatkanaal in de gaten. Overweeg of je de privé-chat optie voor deelnemers wilt uitschakelen, zodat deelnemers niet één op één kunnen chatten
Maak eventueel een privé break-out room waar je met iemand 'onder vier ogen' in gesprek kan.

Wat kan WMNL doen

WMNL heeft een zakelijk Zoom-account. Dit kan eventueel gebruikt worden voor bijeenkomsten van Wikimedianen.

Doxing

Iemand kan je werkgever of mensen uit je sociale omgeving benaderen om hen (onjuiste/negatieve) informatie te geven over je activiteiten als Wikimediaan.

Wat kun je zelf doen:

Preventie: voorzichtig zijn met het delen van je echte naam op Wikimedia, en met het delen van informatie over waar je woont, waar je werkt etc.
doxing is in Nederland strafbaar. Je kunt overwegen aangifte te doen of een advocaat een brief te laten sturen.
doxing is ongewenst gedrag onder de UCoC. Het kan reden zijn om een Wikimediaan te blokkeren. Je kunt melding doen bij admins, moderatoren of de ArbCom.

Wat kan WMNL doen:

WMNL kan verklaringen afgeven om je Wikimedia-activiteiten uit te leggen aan b.v. werkgevers, of contact met hen opnemen.
WMNL kan bijstand geven als je zou besluiten om aangifte te doen

Persoonlijke weerbaarheid vergroten

Er zijn ook dingen die je kunt doen om je emotionele en mentale weerbaarheid te vergroten (de situatie raakt je dan minder), of je communicatievaardigheden aan te scherpen (je kunt beter met de situatie omgaan als de belager je benadert).

Dit betekent niet dat jij verantwoordelijk wordt gemaakt voor de situatie! De belager wil vaak een reactie bij je oproepen - je werkt hen actief tegen door hen die reactie te ontzeggen.

coaches: Wikimedia coaches geven advies over moeilijke situaties
trainingen: er zijn veel trainingen op het gebied van assertiviteit, weerbaarheid, grenzen stellen, omgaan met conflictsituaties... Deze kunnen mogelijk helpen in verminderen van de overlast die je ervaart
Online training Effectief Online Samenwerken van WMNL. Deze training heeft als doel jou in staat te stellen nog effectiever online samen te werken en te communiceren – op Wikipedia maar ook in alle andere online-situaties. De nadruk ligt op het versterken van online schrijf- én leesvaardigheden. Je krijgt inzicht in wat er achter de manier van communiceren van anderen (en jezelf) schuilgaat, en hoe je strategisch kunt reageren, ook in moeilijke situaties.
Online training WMF: De Wikimedia Foundation heeft een training ontwikkeld waarin je als gebruiker of als organisator van bijeenkomsten leert omgaan met ongewenste berichten. Hier kun je de training volgen.

Wat kan WMNL doen:

WMNL kan in overleg kosten van trainingen vergoeden, of eventueel trainingen organiseren.
Stelt coaches beschikbaar.