Scenario's voor discussie over noodplannen

Scenario’s

De drie scenario’s zijn bewust geconstrueerd om diverse risico’s te belichten. Ontwikkelingen waar we zelf direct invloed op uitoefenen, vallen buiten de scenario’s. Het gaat vooral om mogelijke, maar niet per se heel waarschijnlijke ontwikkelingen. Gelet op de aanleiding voor het noodplan staan ontwikkelingen in de VS centraal. De scenario’s bevatten meerdere verzonnen namen en gebeurtenissen en zijn geschreven als fictieve nieuwsberichten.

Het is niet de bedoeling om één scenario te kiezen of meer of minder waarschijnlijk te verklaren, want het gaat juist om zaken waar we geen invloed op hebben: doel is om na te gaan hoe we als Nederlandse tak van de beweging op dit soort ontwikkelingen gaan reageren als ze zich zouden voordoen en wat voorbereidingen zijn die in alle scenario’s nuttig zijn.

Aan de hand van elk scenario zijn drie vragen om over na te denken.

1. Beschermpunten: Wat vinden we belangrijke zaken die we vanuit de Nederlandse tak van de beweging moeten (helpen) beschermen als dit scenario zich voor zou doen.
2. Actiepunten: Wat zou gedaan kunnen worden om die zaken te beschermen.
3. Uitzoekpunten: Welke zaken moeten verder worden uitgezocht om die bescherming goed vorm te geven?

Aan de hand van de verzamelde antwoorden op deze vragen kan de werkgroep haar ideeën voor een noodplan verder uitwerken.

scenario 1: Afsluiting Wikipedia duurt voort.

De afsluiting van Wikipedia sinds gisterenochtend rond 9.00 uur staat in verband met het onderzoek van de Amerikaanse autoriteiten naar de bloedige aanslag in Chicago vorige week. Wie de online encyclopedie of een van haar zusterprojecten wil raadplegen belandt op een pagina met een bericht van de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA dat dit vanwege de staatsveiligheid tijdelijk onmogelijk is.

Veel gebruikers zijn zeer verontwaardigd over deze maatregel en de geheimzinnigheid eromheen. “Er zijn wel stukjes geschreven door AI, maar de kwaliteit daarvan is heel wisselend. Bij Wikipedia kun je tenminste nagaan waar de informatie vandaan komt.” zegt Shanice van Dam op X. Veel mensen die meeschrijven aan Wikipedia en vergelijkbare projecten zijn boos en verdrietig omdat ze niet verder kunnen werken. Anonieme bronnen rond de veiligheidsdienst hebben het over aanwijzingen dat internationale terreurorganisaties de infrastructuur van Wikipedia hebben gebruikt om informatie te delen via overlegpagina’s en het onmerkbaar versleuteld toevoegen van gegevens aan op het oog onschuldige afbeeldingen. Er zou geen direct verband zijn met eerdere kritiek vanuit het Witte Huis en de Republikeinse partij over vermeende eenzijdige informatie in de encyclopedie.

De organisatie achter Wikipedia, de Wikimedia Foundation, laat via haar advocaat alleen weten op dit moment geen enkele mededeling te kunnen doen. Dit lijkt een toepassing van een omstreden onderdeel van de recente anti-terreurmaatregelen: het communicatieverbod waartegen ook alleen maar in het geheim bezwaar kan worden gemaakt. Het is onduidelijk hoe lang de afsluiting nog duurt en of er andere maatregelen zullen volgen. Naast kritiek is er vanuit landen als China, India en Iran ook bijval voor de Amerikaanse maatregelen. Zij zien dit als ondersteuning voor hun voorstellen om nationale veiligheid een grotere rol te geven bij de toewijzing en beheer van domeinnamen.

scenario 2: Magafacts groeiend probleem voor Wikipedia

De online encyclopedie Wikipedia leek lange tijd de vanzelfsprekende plaats waar iedereen de informatie kon vinden wat hij zocht. Honderdduizenden vrijwilligers over de hele wereld zorgden op de encyclopedie en haar zusterprojecten voor een wereldwijd beschikbare rijkdom van betrouwbare informatie. Aan die vanzelfsprekende status lijkt nu snel een eind te komen.

Bij het snel groeiende populisme passen informatiebronnen die bewust uitgaan van een nationale invalshoek. Ze profileren zich bewust met informatie die zich richt op “het gezond verstand”, in plaats van de “neutrale opstelling” van Wikipedia. Voor Steve McWhirrey, de oprichter van Magafacts.com, was die neutraliteit “alleen maar een dekmantel van de elite om ons met zijn woke agenda te vergiftigen”. Hij verzamelde een snel groeiende groep schrijvers om zich heen die met behulp van kunstmatige intelligentie en enorme donaties van bedrijven en conservatieve particulieren in korte tijd een website ontwikkelde die Wikipedia qua omvang en raadplegingen naar de kroon begint te steken. McWhirrey: “Doordat we ons niet verschuilen achter ‘neutraliteit’ kunnen we Amerikaanse bedrijven, kerken en denktanks ook meer ruimte bieden om hun kennis met onze lezers te delen.”

Deze ontwikkeling is niet beperkt tot de VS. Ook in Brazilië, Argentinië en India zijn er de afgelopen twee jaar grote nationalistische online encyclopedieën ontstaan. Die keren zich alle drie sterk tegen de hegemonie van de VS, maar zien er geen been in om nauw samen te werken met Magafacts.

Sinds de aanpassing van art. 230 raakt Wikipedia steeds vaker verwikkeld in juridische procedures over vermeende onwaarheden en schendingen van auteursrechten in de encyclopedie. Hoewel die procedures merendeels geen succes hebben, kosten ze bij elkaar zoveel geld dat de Wikimedia Foundation, de organisatie achter Wikipedia steeds meer moeite heeft de eindjes aan elkaar te knopen. Het lijkt geen toeval dat veel rechtszaken worden aangespannen door bedrijven en organisaties die ook bij Magafacts zijn betrokken. De twee zaken die de Wikimedia Foundation vorig jaar verloor, zijn bovendien publicitair uitgebuit om het imago van de encyclopedie aan te tasten.

Deze ontwikkeling raakt ook het hart van Wikipedia, de vrijwilligers die de artikelen schrijven en bijhouden. Het lukt maar mondjesmaat nieuw talent te vinden, terwijl steeds meer bewerkers teleurgesteld afhaken of zelfs overstappen naar andere projecten. Traditioneel werkte Wikipedia veel samen met publiek gefinancierde instellingen, maar die kunnen door de draconische bezuinigingen weinig meer bijdragen. Voor mensen die over hun hobby schrijven, zijn de vergoedingen die Magafacts hun auteurs betalen, erg verleidelijk. De nieuwe generatie zoekmachines met kunstmatige intelligentie maakt dat er via projecten als Magafacts vaak ook meer lezers kunnen worden bereikt.

Wikipedia lijkt daardoor steeds meer een overblijfsel uit het tijdperk van de globalisering. De Wikimedia Foundation staat voor twee klemmende vragen. Ten eerste: kan Wikipedia zich niet beter concentreren op de VS en de projecten elders in de wereld afstoten. Ten tweede: kan Wikipedia de “neutraliteit” niet beter loslaten en kleur bekennen als een meer progressieve informatiebron, meer in overeenstemming met de opvattingen van de huidige groep bewerkers?

scenario 3: Hoe vrij is Wikipedia nog?

Er wordt steeds meer discussie over de redactionele onafhankelijkheid van Wikipedia, zowel in de VS als daarbuiten. De nieuwe Amerikaanse wetgeving voor internetplatforms leek uiteindelijk vrij onschuldig: de grootste platforms zijn verplicht een consultant aan te stellen die erover waakt dat deze niet worden misbruikt voor het verspreiden van nepnieuws en andere informatie die schadelijk is voor de Amerikaanse staat of samenleving en dat voor het beheer van deze sites ‘best practices’ worden gevolgd. Deze consultants worden gecertificeerd door de Amerikaanse veiligheidsdiensten en adviseren op basis van “comply or explain”: een platform kan ervoor kiezen de adviezen na te leven of schriftelijk te verantwoorden waarom het voor een andere handelwijze kiest. Dit zou de werkwijze van platforms transparanter moeten maken.

Wikipedia is het enige platform zonder winstoogmerk dat een omvang heeft, waardoor het onder de nieuwe wet valt. Het bleek lastig een geschikte consultant te vinden. De Wikimedia Foundation, de organisatie achter Wikipedia, droeg maar liefst drie keer iemand voor die telkens niet door de screening van de veiligheidsdiensten kwam en moest uiteindelijk een keuze maken uit consultants die al gecertificeerd waren. Maar het aanstellen van Margit Olszanowski bleek nog maar het begin van de problemen.

Haar (geheime) adviezen leidden tot grote spanningen binnen de Wikimedia Foundation en tussen de Foundation en de vrijwilligers die Wikipedia in de praktijk maken. Omdat het voor de Foundation altijd normaal was om maatregelen openbaar te verantwoorden, blijft onduidelijk of het nu om eigen keuzes of overgenomen adviezen gaat. Aanvankelijk spitsten de conflicten zich toe op waarborgen voor die vrijwilligers om als ze dat willen alleen onder pseudoniem te werken. Daarna ontstond er onenigheid met bewerkers in landen buiten de VS die voor een te Amerikaans stempel op de encyclopedie vreesden. Het afgelopen jaar bleken ook binnen de VS een aantal religieuze kwesties erg hoog op te lopen. Nu dienen zich nog twee ontwikkelingen aan die Wikipedia fataal zouden kunnen worden. Er lijkt zich binnen het Congres een meerderheid af te tekenen voor een amendement waardoor ook de betrekkingen met andere staten een rol gaan spelen bij het oordeel over de schade die informatie kan opleveren.

Los daarvan is er een voorstel van het Witte Huis waardoor organisaties die profiteren van belastingvrijstellingen dat voorrecht direct kunnen verliezen als zij niet genoeg doen tegen de verspreiding van schadelijke informatie. Het is niet duidelijk of dat ook kan gelden voor de Wikimedia Foundation wanneer zij kiest voor een maatregel die niet overeenkomt met adviezen van Olszanowski.